Ц.Болдын блог

Just another WordPress.com weblog

НИЙГМИЙН ДАЙЧИЛГААНЫ ШИМТГЭЛ

Posted by bolod on May 19, 2008

Өнөөдрийн байдлаар Тэтгэврийн даатгалын сан нь шимтгэл төлөгчдийн цуглуулсан мөнгийг бүгдийг нь эргүүлээд өндөр настнууддаа төлчихдөг, энэ нь ч бүрэн хүрэлцдэггүй тэтгэврийн сан байнга алдагдалтай явж ирсэн байна. Нийгмийн даатгалын систем социализмын үеийн халамжлагч төрийн тогтолцооноос гараагүй байгаа өнөөгийн нөхцөлд, урьд шимтгэлээ төлчихсөн иргэдийн мөнгийг идээд хуваагаад дуусгачихсан. Тиймээс өнөөгийн тогтолцоог эрс өөрчлөх боломж ихээхэн хүндрэлтэй нь харагдаж байна. Гэхдээ хүн амзүйн ачаалал хамгийн тааламжтай байгаа өнөө үед ч орлогоосоо зарлага нь давсан байдалтай байгаа нь цаашдаа Нийгмийн даатгалын тогтолцоо улам хүндрэх, улмаар нуран унахаас хэрхэвч зайлахгүй.

Монголд төрөлт 1989 онд хамгийн өндөр цэгтээ хүрсэн бөгөөд энэ үеийнхэн одоо ажлын гараагаа эхэлсэн нь шимтгэл төлөгчдийн эзлэх хувийг өндөр байлгаж байна. 1995 онд 100 тэтгэвэр авагчид 144 даатгуулагч ногдож байсан бол 2005 онд 251 болж өсчээ. Цаашдаа энэ тоо буурах бөгөөд хуучнаараа шимтгэл төлөгчдийн мөнгөөр тэтгэвэр тавиад байвал тэтгэврийн сангийн алдагдал улам нэмэгдэх болно. Нийгмийн даатгалын орлогыг улсын төсөвт төвлөрүүлдэг, тэндээс тараан хуваарилдаг тогтолцоо нь хэт үрэлгэн тогтолцоо болох нь харагдаж байна. НДЕГ, аймаг дүүргүүдийн нийгмийн даатгалын хэлтсүүдэд ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн цалин, ахуй хангамжид нэлээд их хэмжээний мөнгийг зарцуулж байна. Дээр нь үе үеийн НДЕГ-ийн дарга нар байгууллагынхаа ажилчин албан хаагчдын ахуйн хангамжийг сайжруулах нэрийн доор байр орон сууц авч их хэмжээний мөнгө төгрөг зарцуулсан нь та бидний мөнгөнөөс хулгай хийснээс өөрцгүй харагдаж байгаа биз. Улаанбаатар хотод нэг байрны үнэ дунджаар 30 сая төгрөгийн өртөгтэй байгаа. Хэрэв энэ мөнгийг банкинд хүүтэй байршуулбал хэд болж өсөх боломжтойг доорх хүснэгтэд тооцоолон үзүүллээ.

 

Жил  Сарын 0.5% хүүтэй  Сарын 1% хүүтэй  Сарын 1.5% хүүтэй 
20  99306134.27  326776609.6  1068984467 
25  133949094.4  593653987.9  2611763989 
31  191821034.2  1215268670  7629375167 
36  258737831.2  2207774581  18640240285 

Ганцхан байрыг 30 сая төгрөгний өртөгтэй гэж үзвэл энэ нь 36 жилийн дараа 18 тэрбум 640 сая 240285 төгрөг болж өсөх бололцоотой мөнгө. Иргэд дунджаар 7 жил тэтгэвэр хүртдэг гэвэл дор хаяж 1500 хүний ирээдүйн баталгаагаар нэг хүний амьжиргааг өөд татаж байгааг харьцуулан харах боломжтой. Нийгмийн даатгалын сан ямар ч хяналтгүй байгаа учраас үргүй зардал их гардгийн нэгээхэн жишээ нь энэ буюу.

Хүн хэдэн жил тэтгэвэр авдаг вэ? Монголчуудын дундаж наслалт ердөө л 65, үүнээс эрэгтэй хүн 62, эмэгтэй хүн 68 насалдаг гэдэг. Эмэгтэй хүн дунджаар 12 жил тэтгэвэр авдаг, эрэгтэй хүн ердөө л 2 жил тэтгэвэр авдаг гэсэн үг. Тэтгэвэр авагчид маань төр засагт нэг их дарамт учруулдаггүй. Авах ёстой мөнгөнөөсөө хэд дахин бага мөнгийг ердөө л 2-12 жил авдаг ажээ. Yнэндээ бол авах ёстой мөнгөнөөсөө нэг ч төгрөг авч чаддаггүй, төлсөн мөнгөнийхөө хүүтэй тэнцэх, түүнээс хэд дахин бага мөнгийг л авдаг болохыг бид харсан. Энэ мөнгөнөөсөө огтхон ч хүртэж чаддаггүй хүмүүс ч нэлээд бий. Нас барангуут түүний НДШ-д төлсөн мөнгө, нэрийн дансан дахь хуримтлал нь өөр хэн нэгний хармаа руу зүгээр л орчихдог гэж ойлгож болно. Сүүлийн нэг жилийн хугацаанд нийт тэтгэвэр авагч ахмадуудын маань тэтгэвэр нэлээд нэмэгджээ. Дунджаар тэд сард 100000 төгрөгийн тэтгэвэр авдаг гэе л дээ. Тэгвэл жилд нэг сая 200 мянган төгрөг, эрэгтэйчүүд 2 жилийнхээ хугацаанд хоёр сая 400 мянган төгрөг, эмэгтэйчүүд 12 жил тэтгэвэр хүртдэг гэж ойлговол нийт 14 сая 400 мянган төгрөгийн тэтгэвэр л хүртэх ажээ.

Өнөөгийн хэмжээтэй тэтгэврийг авахын тулд иргэд хэдэн жил ажиллах шаардлагатай вэ? Иргэд дунджаар 7 жил тэтгэвэр авдаг гэе. Хэрэв НДШ маань ядахад хууль ёсоороо сарын 0.5 хувиар өсдөгсөн бол ийм хэмжээний мөнгийг хүртэхийн тулд тэд хэдэн жил ажиллаж шимтгэл төлөөд нэрийн дансны хуримтлал үүсгэхэд хангалттай вэ?

Хүснэгт.2. Иргэд хэдэн жил ажиллавал бүрэн тэтгэвэр авах эрхтэй вэ? 

 Хэдэн жил тэтгэвэр авдаг вэ? Тэтгэврийн нэрийн данс дараах хүүтэйгээр өсдөг бол 
0.5%  1 %  1.5% 
1   Эрэгтэйчүүд дунджаар 2 жил   6.1  5.1  4.4 
Нийт иргэд дунджаар 7 Жил   14.1  9.8  7.5 
Эмэгтэйчүүд 12 жил   21.2  11.5  8.3 

 Дээрх тооцоогоор дээд тал нь 14 жил ажилласан бүх иргэд бүрэн тэтгэвэр авах хэмжээний НДШ-ийг хэдийн төлсөн байдаг ажээ. Хамгийн бага хүүтэйгээр өсөх хувилбараар бодоход ийм байгаа бөгөөд хэрэв 1% -аар нэрийн дансны хуримтлал тань өсдөг бол 10 жил хөдөлмөрлөсөн шимтгэл төлсөн иргэн хэн ч атугай бүрэн тэтгэвэр авах эрхтэй байх юм. Тэгвэл яагаад заавал 20 ба 25 жил ажиллаж байж тэтгэвэр тогтоолгох жишиг гарч ирсэн байна вэ? Туйлын тохиолдол буюу бүгд 12 жил тэтгэвэр авдаг, нэрийн дансны тань хуримтлал хамгийн бага 0.5% -аар өсдөг тохиолдолд л та 20 жил ажиллаж шимтгэл төлөх албатай болох нь хүснэгтээс харагдаж байна. Тиймээс өнөөгийн нөхцөлд 14 жил ажилласан иргэд ч гэсэн бүрэн тэтгэвэр тогтоолгох боломжтой юм. Тэр мөнгө нь улсаас тэднийг харж үзэж байгаа зүйл огтхон ч биш, харин тэдний өөрсдийн мөнгө байх болно.

Иргэд сард хэдэн төгрөгийн шимтгэл хураалгахад хангалттай вэ? Хэдэн хувийн шимтгэл хураалгахад бодитой байх вэ? Хэрэв хууль ёсоор иргэд доод тал нь 20 жил хөдөлмөрлөж, 20 жил НДШ төлөх албатай юм бол хэдэн төгрөгийн шимтгэлийг хураалгах шаардлагатай вэ? Иргэд дунджаар 7 жил тэтгэвэр хүртдэг гэвэл энэ хугацаанд хүртэх тэтгэвэрт нь хүрэлцэх хэмжээний мөнгийг хуримтлуулахын тулд иргэд сард ердөө л 16.5% -ийн шимтгэл төлөхөд энэ нь сарын 0.5% аар өсгөөд тооцоход 20 жилийн дараа ойролцоогоор 7 сая орчим төгрөг болох юм. Дээр нь энэхүү мөнгө маань 10-15 жил (55-60 нас хүртэл нь) хүүтэй хадгалагдана гэвэл энэхүү шимтгэлийн хувийг бүр бага байлгаж ч болно. Харин 36 жил шимтгэл төлдөг хүн бол сард 5.1% -ийн шимтгэл төлөөд байхад л 7 сая төгрөгийг хуримтлуулах ажээ. Энэхүү тооцоог гаргахдаа цалингийн доод жишгийг баримтлан гаргасан бөгөөд хэрэв бусад нэмэгдэл орлогуудыг тооцох юм бол, энэ хувийг дахин багасгах ч боломжтой юм. Түүнчлэн хадгаламжийн хүүг 0.5% биш ХАС Банкны 1.5% хүүтэйгээр тооцвол 36 жил ажилласан иргэн сард 0.2% -ийн шимтгэл төлж, сар бүр 200 хүрэхгүй төгрөг хадгалуулаад байвал та тэтгэвэрт гарсныхаа дараа сар бүр 100000 төгрөгийн тэтгэврийг 7 жилийн турш авах боломжтой болох юм. Тэгвэл бид яагаад түүнээс дор хаяж зургаа дахин цаашилбал 58 дахин өндөр хувьтай шимтгэлийг юуны тулд төлөөд, юуг хүлээгээд хэнд юуг даатгаад байгаа юм бол? Бодох л ёстой асуудал байгаа биз.

2006 оны 12 сарын 12

One Response to “НИЙГМИЙН ДАЙЧИЛГААНЫ ШИМТГЭЛ”

  1. Болд багшаа таны энэ хэсгээс курсын ажилдаа авч ашиглаж болох уу?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: