Ц.Болдын блог

Just another WordPress.com weblog

АФРИК МАЯГИЙН НИЙГМИЙН ДААТГАЛ

Posted by bolod on May 29, 2008

2008 оны Хаврын чуулганаар хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад “Нийгмийн даатгалын багц хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл” багтжээ. Нийгмийн даатгалын тогтолцоонд шинэчлэл хийх зайлшгүй шаардлагатай талаар бид олон жилийн өмнөөс ярьж бичиж байсан бөгөөд өдгөө энэ нь буруу чиг хандлагатай явах гээд байгаа тул энэхүү хэлэлцүүлгийг дахин сэргээж байна. Бид, 2006 оны 12 сарын 21 –нд “Зууны мэдээ” сонинд “Нийгмийн даатгал уу, нийгмийн дайчилгаа юу?” нэртэй өгүүллийг нийтлүүлсэн билээ. Үүний хариуд эдийн засагч доктор Ч.Дагвадорж зууны мэдээ сонины 2007 оны 1 сарын 9 –ний дугаарт шүүмж, нийтлэл бичин хэвлүүлсэн юм. Түүний хариуд бичсэн дараах захидлыг тухайн үед хэвлэх сонин хэвлэл олдоогүй билээ.

Эдийн засгийн ухааны доктор Ч.Дагвадорж танаа.

Бид өөрсдийгөө эрдэмтэн ч гэж зарлаагүй, судлаач ч гэж нэрлээгүй. Харин та биднийг их л тоож ийнхүү өргөмжлөн, бас бидний хийсэн бяцхан тооцоонд их л эмзэглэсэн бололтой юм. Насаараа нийгмийн хамгааллын салбарт зүтгэсэн, тэр тусмаа эдийн засгийн ухааны доктор хүнтэй бид яаж зиндаархах вэ дээ.

Нэгдүгээрт бид багш нар, асуудалд тал бүрээс нь хандах арга туршлагад л сургахыг эрхэмлэдэг болохоос, аль нь зөв аль нь худлаа болохыг тулган хүлээлгэдэггүй юм. Оюутнуудад задлан шинжлэх дүгнэх эрхийг нээлттэй үлдээе. Түрүүлж гарсан чихнээс сүүлд гарсан эвэр урт гэж… Бид оюутанд буруу үлгэр дуурайл үзүүлдэг “эсэргүү” багш нар бололтой. Гэтэл бид ганцаараа биш, бидний эргэн тойронд ийм эсэргүү багш нар олон байдаг юм байна. Түүн дотроо эдийн засгийн багш нар ч гэсэн ийм эсэргүү бодолтой байгаад зогсохгүй, бизнесийн байгууллагын, олон улсын байгууллагын, төсвийн байгууллагын олон арван ийм эсэргүү үзэл бодолтой хүмүүс байгаа нь нэгэнт зохион байгуулалттай эсэргүү бүлгийн түвшинд хүрсэн байна.

Хоёрдугаарт, Социологи хэмээх шинжлэх ухаан нь асуудалд социал аспектаар ханддагаараа ялгагддаг тул бид тэр өнцгөөр л харж энэхүү тооцоог хийлээ. Эдийн засагч, доктор хүний хувьд бол эдийн засгийн утга нь, мөнгөн дүн нь чухал биз ээ. Бид ямар эдийн засагч биш. Гэхдээ энэ зэргийн тооцоог танаас илүү юу гэхээс дутуугүй хийчих чадалтай гэдгээ хэлье.

Гуравдугаарт. Бид өндөр настан, олон сайхан буянтай буурлуудыг харж байгаа. Гэхдээ төр тэдэнд зүгээр мөнгөө өгөөгүй, тэдний НДШ нэрээр төлсөн мөнгөний хүүтэй тэнцэх, түүнээс ч бага мөнгийг л өгч байгаа гэдгийг хэлж байна. 36 жил төсвийн байгууллагад ажиллаж НДШ төлсөн хүн, төлсөн мөнгө нь нэг тэрбум долоон зуун сая төгрөг болж өсөх боломжтой байхад яахаараа амь зогоох төдийхөн хэмжээний мөнгийг гуйж жагсаж байж авах ёстой болж байна.

Дөрөвдүгээрт. Улсад насаараа ажиллачихаад, НДШ төлчихөөд ганц ч төгрөгний тэтгэвэр авч чадаагүй бурхан болсон олон зуун иргэд, тэдний ар гэр оршуулгын зардал гэх хэдхэн төгрөгөнд хууртагдан суугааг та бас харахгүй байна уу. Оршуулгын зардлаа авахад хүртэл, дор хаяж арван жил НДШ төлсөн байх учиртай, гэхдээ тэр нь 1995 оноос хойш төлсөн байх ёстой гэсэн нугалааг та мэдэх үү. Насаараа нэгдлийн мал малласан, мөн л НДШ төлсөн олон мянган малчид нэг ч төгрөгний тэтгэвэр авч чадахгүй хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлээд дуусч байгааг та нүдээ аниад өнгөрөөж байна уу. 90-ээд оноос өмнө улсад ажиллаж байсан олон мянган ажилчид, таны хэлээд байгаа орон тооны цомхтголд орсон, бүтцийн өөрчлөлтөд хамрагдсан, эрт тэтгэвэр тогтоолгосон иргэд тэтгэврийн зөрүүгээс болоод арав гаран жил хохирч байгааг та мэдэхгүй гэх үү. Тэтгэврийн хэмжээг сүүлийн таван жилийн цалингийн дунджийн 45%-иар тогтоож байгаа. Түүнийг сүүлийн 8 жилийн цалингийн дунжаар тогтоодог болгох гэж өөрчлөх гэж байгаагийнхаа үндэслэлийг хэлж өгч чадах уу? 8 жил гэдэг тэтгэвэр тогтоолгох минимум хугацааны бараг тал нь, бараг арван жилийн хугацаанд Монгол улсад мөнгөний ханш хоёр дахин унаж байгаа. Ингээд бодвол тэтгэврийн хэмжээг цалингийн дунджийн 20 хувиар тогтоосноос юуны ялгаатай юм бэ? Их хурлын гишүүдийн тойрогтоо хуваарилуулан авч байгаа мөнгөний хэмжээ 2000 оноос хойш 25 дахин нэмэгдсэн. Энэ жишгээр бодвол мөнгөний ханш 7 жилд 25 дахин унаж, миний тогтоолгох тэтгэврийн ханш мөн төчнөөн дахин унаж байна.

Тавдугаарт. Тэтгэврийн насыг тэд эд байлгах нь зохимжтой, нэмэх шаардлагатай гэх мэт дүгнэлтийг бид хийгээгүй, харин та тийм дүгнэлт хийх байтугай, эмэгтэйчүүдийн тэтгэвэрт гарах насыг 60, эрэгтэйчүүдийнхийг 65 болгох талаар хуулийн төсөл боловсруулаад лобидож байгаа бололтой. Энд таны ашигласан “Эрт тэтгэвэрт гарах нь үхэл” гэсэн дүгнэлт бас л өрөөсгөл юм. Гадаадын судлаач гэхээр л үнэн гэж хүлээж авах нь зөв үү. Энэ нь аль орны иргэдийн хувьд хийсэн судалгааны дүгнэлт юм бол, Монголд хэр тохирох юм бол доо? Би хувьдаа эргэлзэж байна. 59-тэй эмээ хүүхдэд үсэг заагаад, өдөржин зогсоогоороо шал угааж, хүнд өвчтэй хүмүүсийг эмчилж, шөнөөр жижүүрлэн хонох гэж хүсэх үү? 64 –тэй өвөө галч, жижүүр, манаач хийж, ачаа зөөж, машин барьж, онгоц жолоодож болох уу, бие нь дийлэх болов уу. Тэтгэврийн насыг заавал 5 жилээр уртасгах гээд байгаа юм бол балетчид, уран нугараачид 45 хүртлээ бүжиглэж, нугараг, бөхчүүд, хөлбөмбөгчид, шигшээгийнхэн зодог тайлна майлна гэж битгий донгосцгоо. Кёкшюзан Батбаярыг ч гэсэн Япон руу нь хөөгөөд явуул, дахиад 5 жил барилдаг. Шаравжамц ч гэсэн дахиад 5 жил сагс тоглох ёстой. Бат–Эрдэнэ аварга бас дахиад 5 жил түрүүлэг. Тэр цагаан сарын барилдаанд түрүүлдэг л юм чинь.

Зургадугаарт. Тэтгэврийн нас хэд байх нь хамаагүй. Хэрэв тухайн иргэн хүсвэл, ажиллуулах байгууллага олдвол 70 хүртлээ ч хамаагүй ажиллаг. Тухайн хүн НДШ төлсөн л бол түүнийхээ мөнгөн дүнг, нэрийн дансыг өөрөө хянах эрхтэй, түүнийхээ тодорхой хувийг эргүүлэн авах ч эрхтэй. Түүнээс биш сарын хүүтэй нь тэнцэх хэмжээний мөнгийг авах ёсгүй.

 Долдугаарт. Нэрийн дансан дахь мөнгө сарын 0,5% -ийн хүүтэйгээр өсөж байх ёстой хуулийн заалтыг та зориуд хэрэгжүүлэхгүй байна уу. Аль эсвэл мэдэн будлиад байна уу. Энэхүү өсөлт дор хаяж мөнгөний ханшны уналтаас сэргийлж байх ёстой юм. Энэ талаар та яагаад дугарсангүй вэ? Зориуд чимээгүй өнгөрөөв үү?

Наймдугаарт. Даатгал гэдэг бол сайн дурын, зөвхөн сайн дурын л байх ёстой. Шинээр боловсруулж байгаа хуулиар бол иргэн бүр албан даатгал гэгчийг төлдөг болох юм байх. Заавал төлөх ёстой л юм бол энэ нь даатгал биш татвар болчихно. Яагаад заавал миний өмнөөс, миний хувь заяаны төлөө санаа зовоод, миний төлөө шийдвэр гаргах гээд байгаа юм бэ. Хэн нэг Дагвадорж гэдэг хүнийг би өөрөөсөө ухаантай гэж бодохгүй байна. Би, тэр хүн миний төлөө санаа тавьж чадахаас илүүгээр, өөрийнхөө төлөө санаа тавьж чадна. Чадахгүй бол түүнийхээ төлөө би өөрөө л хариуцлага хүлээнэ. Миний даатгал бол миний үр хүүхэд, сайн хүмүүжилтэй, сайн боловсролтой, чадвартай хүүхэд. Түүний төлөө би одоо зээл өгч байгаа бөгөөд хөгшрөх үедээ зээлээ эргүүлэн авах болно.

Есдүгээрт. Хар ажилчид хамгийн хүнд ажлыг хийж, богино насалдаг гэдгийг хүн бүхэн мэднэ. Цагаан захтнууд хөнгөн ажил хийж, өндөр цалин авч, өндөр насалж, тэр хэрээр өндөр тэтгэврийг олон жилээр хүртдэг. Түүн дотор докторууд (эдийн засгийнх нь ч орно) багтах бөгөөд таны хэлээд байгаа 13-18 жил тэтгэвэр хүртэгчдийн дийлэнх нь сэхээтнүүд болохыг та мэдэж л байгаа шүү дээ.

Та олон судлаачдын нэр зээлдсэн учир бид ч гэсэн яаж зүгээр байх вэ? МУИС-ийн ЭЗС-ийн багш Б.Мөнхжаргал нар Монголын хүн амын сэтгүүлийн 2006 оны 14-р дугаарт, “Монгол улсын тэтгэврийн даатгалын сангийн алдагдал ба түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс” хэмээх бүтээлийг хэвлүүлж, тэтгэврийн даатгалын сангийн алдагдал жил бүр нэмэгдэж байгааг дурджээ. Энэ талаар л эрхэм доктор таны шийдэл хэрэгтэй болохоос бус, бид мэтийг шүүмжлэх хүн захаас аваад олдоно.

Бастиа ингэж хэлж байна: “Төр гэдэг бол бусдын хөлс хүчээр амьдрахыг хичээж байдаг хүмүүсийн амьдрах арга зам болсон асар том, зохиомол, хоосон зүйл юм… Төрийн албанд буй хүн энэ арчаагүй хүслээ бусдаас, тэрч бүү хэл өөрөөсөө ч нууж байдаг. (доктор Ц.Батчулуунаас дам ишлэв) НДЕГ –тай холбоотой хэл ам байнга гардаг нь дээрх үгийг л батлаад байх шиг.

2003 оны хавар Манчестр хотноо хуралдсан дэлхийн ядуурлыг бууруулах хорооны чуулга уулзалтад оролцох завшаан надад таарч билээ. Тэр чуулганы үеэр нэгэн инээдтэй бөгөөд эмгэнэлтэй жишээг ярьсан нь санагдаж байна. Африкийн нэгэн оронд нийгмийн хамгааллын асуудлыг бүрэн шийджээ. (Аль орон гэдгийг нэрлээд яахав) Хэрэв хүн хөдөлмөр эрхэлж, тэтгэврийн насанд хүрэх юм бол түүнд ерөнхий сайдын цалингаас ч өндөр тэтгэвэр олгож, байр хоол, унааны зардлыг улсаас дааж, байр олгож, торгонд ороож тосонд өнхрүүлэх юм гэнэ. Гэхдээ тэтгэврийн нас нь 70 бөгөөд тухайн орны иргэдийн дундаж наслалт тавь гаруйхан байж билээ. Иргэд өдрийн 10-12 цаг ажиллаж, өчүүхэн бага хөлсөөр амиа зогоосоор азаар 70 насалж чадвал түүнийг хойд насанд нь биш энэ насанд нь диваажингийн амьдрал хүлээж байх юм. Ийм тунхаглалын шинжтэй нийгмийн хамгааллын бодлого Африкийн орнуудын хувьд нийтлэг бөгөөд манай халамжлагч төр иймэрхүү жишиг рүү явах гээд байна уу даа.

Хэрвээ иргэн бүр НДШ заавал төлдөг болоод, тэтгэврийн насыг нэмэгдүүлээд, тэтгэврийн хэмжээг сүүлийн найман жилийн дунджаар тогтоодог болох юм бол Африк маягийн нийгмийн хамгааллын бодлогоос юугаараа ялгагдах юм бол доо. Үүний хариултыг л эрхэм эдийн засгийн доктор Дагвадорж танаас хичээнгүйлэн асуух байна.

2007 оны 1 сарын 15

2 Responses to “АФРИК МАЯГИЙН НИЙГМИЙН ДААТГАЛ”

  1. luk said

    sain baina uu baghsaa saihan saihan yum ih bichigdjee taniig demjij baigaa shuu

  2. Bonko said

    алга нижигнүүлэн таший. Яаааая ёстой загатнасан газар маажина гэж энийг л хэлдэг байхдааа. 8дахь асуултыг маш “сайхнаар” хэллээ. аруун жилд одоо шал балай дэндүү академик хичээл орж байхаар, нийгмийн ухаан, амьдрах ухаан, эдийн засаг гээд хүнд хэрэгтэй хичээлүүүд орж баймаар юм. Манайд бол нийгмийн даатгал, орлогын албан татвар 2ын ялгааг мэдэхгүй олон хүмүүс байна шүүдээ. Аргагүй л дэээ НД-г татвар шиг болгочиж байгаа болохоор. Олон хүн энэ нийтлэлийг олж уншаасай

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: